İZMİT ZİRAAT ODASI BAŞKANLIĞI               

AÇIK ALANDA SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİ

                İZMİT ZİRAAT ODASI BAŞKANLIĞI

                           EĞİTİCİ YAYINLAR SERİSİ

YAYIN NO : 31

AÇIK ALANDA SEBZE YETİŞTİRİCİLİĞİ

           sebze nedir : Kök, gövde, sürgün, yaprak, çiçek, meyve ve tohumlan gibi çeşitli yerlerinden gıda olarak faydalanılan bir kısım bitkilere sebze, bunların yetiştirilmesi için yapılan işlere sebzecilik denir.

Kültüre alınmış sebzeler içerdikleri zengin vitamin ve mineral maddelerle beslenmede önemli rol oynamaktadır.

İstenilen düzeyde verim alınabilmesi için sebze bahçesi kurarken yer ve yöney, toprak, su, iklim faktörleri gibi ekolojik faktörlerle, ekonomik faktörlere dikkat edilmesi gerekmektedir.

Yer ve Yöney Nasıl Olmalıdır : Sulama ve diğer bakım işlerinin kolaylıkla yapılabilmesi için düz araziler tercih edilmelidir. Engebeli yerlerde küçük çapta yapılması düşünülüyorsa güney yönü tercih edilmeli ve teraslama yapılmalıdır.

Toprak Nasıl Olmalı: Organik ve besin maddelerince zengin, su tutma ve geçirgenliği iyi bahçe toprağı özelliğine uygun olmalıdır. Tınlı topraklar en uygun olanlarıdır. Ancak kuşkonmaz ve karpuz için milli, lahana ve ıspanak gibi yapraklarından yararlanılan sebzeler için fazla ağır olmamak üzere, hafif killi topraklar özellikle verimlilik için tercih edilmektedir.

Suyun Önemi: Ekonomik bir yetiştiricilik için işletmede su kaynağının bulunması zorunludur.

İklim: Sebzelerin sıcaklık istekleri farklı olduğundan sebzecilik yapılacak yerde:

 İlk  donların başlama zamanı

 Son donların devam müddeti

 En  düşük ve en yüksek sıcaklık dereceleri

          Yağış miktarı ve mevsimlere dağılımı

 Hakim rüzgarlar önemlidir.

YETİŞTİRME YERLERİ NASIL HAZIRLANMALI:

Bahçe olarak alınan arazi açma arazi ise ve gevşek bünyeli toprakta rahat gelişmeyi teşvik amacıyla toprağın mümkün olduğu kadar derin işlenmesi, hatta mümkünse 50 cm. derinliğinde krizma yapılması yararlı olacaktır. Krizma işleminden sonra toprak bir defa işlendikten sonra tesviye edilir ve yetiştirilecek sebzelerin özelliklerine ve uygulanacak sulama sistemine ve sebzelerin yetiştirme isteklerine göre arazi üzerinde tava veya masuralar hazırlanır.

SEBZECİLİKTE TOHUM ÖNEMLİDİR:

Yetiştirme, bakım koşulları en uygun şekillerde bulunsa da, tohum istenen özellikleri taşımıyorsa, beklenen sonuç alınamaz. Tohumun kendine özgü rengi, şekli, irilik, parlaklık, koku ve temizlik gibi dış özellikleri yanında, tohumun çimlenme hızı ve gücü, sürme hızı ve gücü, zirai değeri, 1000 dane ağırlığı, genetik safiyeti gibi iç özellikleri de, seçiminde dikkate alınmalıdır.

YASTIKLAR HANGİ YÖNDE KURULMALI:

Yastıklar kuzey kısımları kapalı,  bölgenin hakim soğuk rüzgarlarına karşı korunmuş, güney veya güneybatıya hafif meyilli kurulmalıdır. Basit bir yastığın uzunluğu 3-5-10 m, genişliği ise 1.20 m dir. Kuzey duvarı güney duvarından 15-20 cm daha yüksektir. Böylece üstlerine örtülen camların ufukla yaptıkları açı 20-25° olup güneş ışınlarından en fazla yararlanılmış olur.

Yazlık sebze fidelerinin yetiştirildiği sıcak yastıklar, taze at gübresi dediğimiz organik materyalle, kaloriferle, elektrikle veya doğal güneş enerjisi ile ısıtılırlar. Taze at gübresi ile hazırlanan bir sıcak yastıkta her 15 cm de bir üzeri bastırılmak suretiyle 60 cm kalınlığa ulaşıncaya kadar taze at gübresi konur. Taze at gübresi kızışmayı sağlar.

Kızışmanın iyi olması için gerekirse süzgeçli kovalarla sulamada yapılır. Kızışma nedeniyle ilk gün yastıktaki sıcaklık 80°C ye kadar ulaşabilir. Bir hafta sonra yastığın sıcaklığı normal ekim sıcaklığına ulaşır. Taze at gübresi temin etme olanağımız yoksa bu 60 cm lik kısım toprak ile doldurulur ve her yıl bellenerek kabartılır.

HARÇ  NASIL HAZIRLANIR ?

Bu 60 cm lik taze at gübresi veya toprak tabakasının üzerine 10 cm kalınlığında bir harç tabakası konur. Yastıklarda kullanılan harçlar değişik oranlarda hazırlanabilir. Genellikle 1/3 elenmiş eski gübre 1/3 elenmiş toprak, 1/3 ince dere kumundan hazırlanmış bir karışım olabildiği gibi, yarısı elenmiş yanmış gübre, 1/4 ü elenmiş toprak ve 1/4'ü de dere kumu veya kum miktarının yarısı torf ile tamamlanabilir.

Kullanılan harcın mutlak suretle sterilize edilmesi gerekir. Aksi taktirde yastıkta üretilen narin fide boğazlarında nem ve sıcaklığın yardımıyla gelişen mikroorganizmalar fidelerin çürümesine neden olmaktadır.  Yapılan  sterilizasyon  sayesinde  topraktaki  zararlı mantarlar, bakteriler ve hatta yabancı ot tohumları ile böceklerde yok edilir. Sterilizasyon kimyevi maddelerle örneğin  Metil  Bromid, Formaldehit veya buharlama ile yapılabilir. Harcın konulması ile yastığın doldurulma işlemi tamamlanmış olur.

Yastıklarda konan harca tohum ekildiği gibi içinde fide harcı bulunan saksı veya tüp tabir ettiğimiz naylon torbalara da tohum ekmek  ve  bunları  boş  yastığa  yerleştirmek  suretiyle  de  fide yetiştirilebilir.

YASTIKLARA TOHUM NE ZAMAN EKILIR?

Yastıklara tohum ekebilmek için harç sıcaklığının 20-30°C’ler arasında olması gerekir. Tohumlar 8-10-12 cm aralıklarla açılan çizgilere ekilirler ve tohumların üzeri 1 cm harç tabakası gelecek şekilde çizgilerin iki yandan kapatılması suretiyle örtülür. Tahta tokmaklarla hafifçe bastırılarak tohumların toprakla temasları sağlanır, arkasından ince süzgeçli kovalarla bolca sulanır ve camlar kapatılır.

FİDELİKTE BAKIM ÇOK ÖNEMLİDİR

Sebze türlerine göre tohumlar 7-15 gün içinde çimlenirler. Fidelerin iyi bir gelişme gösterebilmeleri için tohum ekiminden itibaren bakımlarına çok dikkat ve özen gösterilmesi gerekmektedir. Fidelikte yapılacak bakım işleri arasında zamanında ve yeteri kadar, hava koşullarına bağlı olarak sulama,  yabani otların  ayıklanması, havalandırma ile hastalık ve zararlılara karşı 10-15 günde bir Fungusit ve insektisitlerle ilaçlama gereklidir. Atılacak ilaç konusunda Tarım İl ve İlçe Müdürlüklerine danışmalısınız.

1-ÇAPA:       Bitkiler gelişmeye başladıktan sonra toprağın havalandırılması, yabancı otlarla mücadele, kaymak kırmak amacıyla yapılır. Toprak verimliliğinin muhafazası içinde çapa yararlıdır. Sebze cins ve ihtiyacına göre 2-3 veya 4 çapa yapı lir.

2-SULAMA:   Bitki gelişmesi, meyveye yatma ve verimlilik üzerinde su çok

önemlidir. Genel bir kaide olarak dikimde verilecek can suyundan sonra fidelerin tutmasını takip eden çiçeklenme, küçük meyve tutumu başlayıncaya kadar sık sulamadan kaçınmalı, toprak nemi çapa ile tutulmalıdır. Meyve tutumundan sonra sulamaya önem verilmelidir.

3-GÜBRELEME:   Bitkilerin topraktan aldıkları besin maddelerini toprağa geri vermek, yani gübreleme, yeterli ürün alabilmenin koşullarındandır. Sebzecilikte kullanılan gübrelerden çiftlik gübresi, toprak yapısını düzeltmede, humusça zenginleştirmede ve azot ihtiyacının bir kısmını karşılamada önemli bir yer tutmaktadır. Dikimden önce toprağa karıştırıldığı gibi, meyvelerin gelişme döneminde sulama suyu ile şerbet olarak ta verilir. Ticari gübreler toprak analiz sonuçlarına göre verilmelidir. Genellikle fosforlu ve potaslı gübreler dikimden önce, azotlu gübrelerin bir kısmı dikimle, diğer bir kısmı dikimden sonra bir iki seferde verilmelidir.

ŞAŞIRTMA  FİDE  KALİTESİNİ  ARTIRIR !

         Şaşıtma ; sıcak yastıkta 2-3 yapraklı olan fidelerin kök ve gövde sisteminin gelişmesi, dayanıklığının artması  (fidenin pişkinleşmesi) için yerinden sökülerek soğuk yastık, viyol vb yerlere dikilmesidir. Fidelerde ilk hakiki yaprakların çıktığı devrelerde seyreltme yapılır ve kök boğazları sterilize edilmiş harçlarla doldurulur. Fidelerin 2-3 yapraklı oldukları devre şaşırtma için en uygun zamandır. Bu devreye çimlenmeden 10-14 gün sonra gelirler. Şaşırtma çağına gelmiş fideler ılık yastıklara, naylon torbalara şaşırtılabildiği gibi 1-3 cm ara ile seyreltilerek ve boğazları harç ile doldurulmak suretiyle yerlerinde de bırakılabilirler.

ALIŞTIRMA YAPMALISINIZ

Fidelerin yastıklardan alınmadan önce dış koşullara alıştırılmaları gerekir. Yetiştirilme yerlerinde ne kadar dikkat edilirse edilsin fideler normale nazaran narin yapılıdır. Az ışık, fazla sıcak ve nemle beraber sık dikim fidelerin birden dış şartlara alışmasını zorlaştırır. Fidelerin fazla sarsılmadan ve dış koşullara kolayca uyum sağlayabilmeleri amacıyla fidelikte dikimden 7-10 gün önceden başlayarak önce üstleri örtülmez, suları daha kısıtlı verilerek iyice pişkinleşmeleri sağlanır. Pişkinleştirme yapılırken fide düşük sıcaklıklara yavaş yavaş alıştırılır ve suyu kısıtlı verilerek fidenin kuvvetlendirilmesi sağlanır, ancak hiç bir zaman gelişmesi durdurulmaz, sadece düşük sıcaklık ve suyun azaltılmasıyla fidede gelişme yavaşlatılır.

FİDEYİ NASIL SÖKLMELİSİNİZ

Fideler ister topraklı, ister topraksız olsun yastıklar 1 akşam önceden iyice sulanarak ertesi gün fidelerin kolayca çıkması sağlanır. Fidelerin tarladaki yerlerine dikilmesi bulutlu ve serin günlerde yapılır.

Topraksız fideler dikim için dikkatlice yerlerinden sökülerek bir kasa içerisine yerleştirilmeli ve dikilene kadar gölge  bir yerde korunmalıdır. Dikimi yapacak işçi elindeki plantuvarla (dikim kazığı) işaretlenen yerdeki çukuru açmalı ve fideyi kökleri mümkün mertebe aşağıya doğru sarkacak şekilde deliğe yerleştirmeli ve ikinci bir hareketle plantuvarı deliğin yanına bastırarak toprağı fideye doğru itmelidir. Bundan amaç genç fidenin köklerinin toprakla iyice temasını sağlamaktır. Dikim sırasında fidenin kök boğazının ezilmemesine özen göstermelidir.

TOPRAKLI FİDE BAZI AVANTAJLARA SAHİPTİR

Tüplü fidelerde işçiliğin fazla, dikimin daha çok vakit almasına karşın, dikimden sonra topraksız fidelerde görülen baygınlaşma görülmez, tarla şartlarına uyma için sarsıntı geçirmezler ve böylece ürüne yatmaları da daha erken olur. Topraklı fidelerin köklerinde zararlanma olmadığından hastalıklara yakalanma oranları da azalır. Fidelerin tarlaya taşınmasında fide kökünün topraklı olması ve kökünün topraktan çıkarma, taşıma ve dikme sırasında en az zarar görmesi verim üzerine büyük etki yapar.

Topraksız fidelere dikimden hemen sonra; köklerin toprakla iyice temas etmesi ve ilk gelişme devrelerinde çevrelerinde yeterince su bulabilmeleri bakımından can suyunun çok bol olarak verilmesi ve köklerin bulunduğu kısma kadar geçmesine özellikle dikkat edilmesi gerekir.

TARLAMIZA NE KADAR FİDE DİKELİM

Pratikte belli bir alan için gerekli fide sayısı aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanır.

F =        Alan                                                                  .                                                                  

                             Sıra arası mesafe(cm) x Sıra üzeri mesafe(cm)

Örneğin sıra arası 75 sıra üzeri 50 cm mesafe üzerinden  bir dekar araziye dikilecek fide  miktarı:

F=    10.000.000   

                  75x50

F=    2666 dır

 MÜNAVEBE YAPMALISINIZ:

Aynı yerde arka arkaya aynı sebzenin dikilmeyerek değişik sebzelerin birbirini takip ederek yetiştirilmesidir.

Münavebeyi (Dikim nöbetini) gerekli kılan nedenler:

 1-Sebzeler    değişik kök sistemine sahiptirler. Derin köklü sebzelerle, yüzeysel köklü sebzelerin topraktaki değişik derinlikteki besin maddelerinden yararlanmaları da farklı olmaktadır. (Domates, patlıcan derin köklü; hıyar, kabak, marul yüzeysel köklüdür.)

         2-Sebzelerin   yenen kısımları ve dolayısıyla topraktan kaldırdıkları besin maddeleri farklı olduğundan münavebe gereklidir.

         3-Sebzelerin   pek çoğu köklerinden zararlı maddeler salgılarlar.

         4-Bazı sebzelere özgü hastalık ve zararlıların oluşmasından, aynı yerde

yetiştiricilik yapılamaz hale gelir.

         5-Ispanak      ve Semizotu gibi bitkilere çapa yapılmaz. Bu gibi sebzeler bulundukları yerleri daha fazla kirletirler. Buna karşın domates, patlıcan gibi sebzeler uygun aralıklarla yetiştirir ve toprak işlemesi yapılır. Bu nedenle bulundukları yerler daha temiz olur.

6-Ekim-dikim nöbetinin, ekonomik nedeni ise pazar durumuna göre

sene içinde aynı yerde çeşitli sebzelerin yetiştirilmesini de sağlar.

1-DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ :

Çok çeşitli ve zengin vitamin, mineral ve diğer besin maddelerine sahip olan domates; senelik, tropikal bölgelerde ise çok senelik bir bitkidir.

Dünyada 2000 den fazla çeşidi bulunmaktadır. Hybrid çeşitleri ile bu sayı

sürekli artmaktadır.

Domates çeşitlerini; 1-Serada, 2-Açıkta yetişenler diye ayırmak

mümkündür. Açıkta yetişenler ise 1-Sofralık (yer ve sırık) 2-Endüstride kullanılan çeşitler olarak gruplandırılır.

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Ilık ve sıcak iklimlerde yetişir. -2, -3°C ‘ler de bitki tamamen donar. Normal bir gelişme için hava sıcaklığının 16-19 °C ler de olması gerekmektedir. Sıcaklık domateslerde döllenme üzerine de etkilidir. 15°C nin altındaki sıcaklıklarda meyve bağlama garantili olmaktadır. Ancak sıcak ve kuru rüzgarlarda meyve dökümüne neden olmaktadır.

TOPRAK İSTEĞİ :

Domates toprak bakımından seçici değildir. Bununla beraber hafif, sıcak, iyi drenajı verimli toprakları sever. Topraktaki fazla rutubet zararlı olacağı için bu gibi yetiştirme yerlerinin iyi drene edilmesi gerekir.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Toprak işlemeden önce dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi atılır. Ayrıca yapılacak toprak analizlerine göre ticari gübreler verilir. Genel olarak dekara 50 kg. azotlu, 60 kg. fosforlu, 20 kg. potaslı gübre hesaplanır. Ayrıca domatesler meyveye yattıktan sonra sulama suyuna karıştırılmış çiftlik gübresi ile hazırlanan şerbet verilmesi yararlı olur.

FİDELER NASIL YETİŞTİRİLİR :

 Domates gibi yazlık sebzelerin fideleri sıcak veya ılık yastıklarda, kasa ve saksılarda yetiştirilir. İlimizde Aralık, Şubat aylarında tohum ekimi yapılmaktadır.

Tohum ekimi yastıklarda serpme olarak- m² ye 5 gr. hesabı ile yapılır. Ancak bakım işlerinin kolay olması için 8-10 cm. ara ile açılan çizilere ekilmesi uygun olmaktadır. Ekimden sonra tohumların üzerine 1-1,5 cm. kadar kalınlıkta kapak atılır, bastırılır, süzgeçli kova ile can suyu verilir. Daha sonra yastığın çerçeveleri kapatılıp üzeri hasırla örtülerek 2-3 gün o halde bırakılmalıdır. Tohumların çimlenmesi kontrol edilerek 10-12 gün sonra fide çıkışı ile birlikte yabani otların ayıklanması sulanması uygun havalarda azdan başlanıp, süreyi arttırarak havalandırma ve şaşırtma yapılmayacaksa seyreltme yapılmalıdır. Hastalık ve zararlılarla bu dönemde de mücadele etme önemlidir.

Fidelerin 3-4 hafta sonra 7-8 cm. olmasıyla bunların 10x 10 cm. aralıklarla yastıklara veya naylon tüplere şaşırtılması çabuk büyüyen, pişkin fide oluşumu için önemlidir. Şaşırtma işleminden sonra yapılacak bakım, tohum ekiminden sonra yapılan işlerin aynı olmaktadır.

FİDELER YERLERİNE NASI DİKİLİR:

Dikim yapılacak toprak daha önce belirtildiği şekilde gübrelenerek işlenir. Dikimden önce tırmık geçirilir. Tercihen damla sulama yapılır.  Sulama karık usulü yapılacaksa uygun uzunluk ve genişlikte masuralara ayrılır. Sıra araları yer domateslerinde 80-125 cm. sırık çeşitlerinde ise 75 cm. sıra üzeri yer domateslerinde 60 cm. sırık çeşitlerinde ise 50 cm. olarak bırakılır. Dikimde ilkbahar don tehlikesi dikkate alınarak ilimizde mart ayı ortalarında dikim yapılmaktadır. Dikimden sonra can suyu verilmelidir. Bölgemizde bazı üreticiler mayıs-haziran aylarında yastıklara tohum ekerek Temmuz ortasında da fide dikimini gerçekleştirerek sonbaharın ilk donlarına kadar ürün almaktadır. Fide dikiminden iki hafta sonra 1. çapa yapılır. Birinci çapadan 2-3 hafta sonra ikinci çapa yapı lır.-Sırık çeşitlerinde ikinci çapa ile birlikte 2 m. boyunda 4-5 cm. eninde herekte verilir. Bitkiyi yabani otlardan kurtarmak için fırsat bulundukça çapaya devam edilmelidir.

İlk meyveler görülünceye kadar mümkün olduğu kadar sulamadan kaçınılmalıdır. Bu dönemde bitkinin su ihtiyacı yapılacak çapalarla karşılanabilir. İlk meyveler görüldükten ve her hasattan sonra sulama önemlidir. Sırık domates yetiştiriciliğinde, ana gövdeden ayrı olarak alt kısımlarda oluşan koltukların büyümesine izin verilerek diğerleri koparılır. Koltuk alma işlemi her 15 günde bir bitkiler kontrol edilerek kartlaşma olmadan yapılır. Meyveleri irileştirerek pazar değerini arttıran uç alma ise bırakılması istenen son salkımın iki yaprak üstünden bitkinin tepe noktasının koparılmasıdır.

HASAT VE VERİM:

İlimizde hasat mayıs sonu haziran ayı başından itibaren başlar. Bu süre hava şartlarına dikim zamanına göre değişebilir. Uzak pazarlara gönderilecek domateslerin ezilip çatlamaları da dikkate alınarak pembe veya yeşil pembe devrelerinde hasat edilmelidir. Dekara verim çeşide bağlı olarak 3-10 ton arasında değişir.

2-BİBER YETİŞTİRİCİLİĞİ

Şekil, renk, irilik ve tat bakımından çok zengin çeşitlere sahip olan biberleri değişik sınıflamalarla tanıtmak mümkündür.

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

 Ilık ve sıcak iklim sebzesidir. Yetişme devresindeki sıcaklığın -2, -3 °C ye düşmesi halinde bitki donar. Isı ile birlikte biber bitkisi toprak nemini de sever. Sıcaklığın meyve bağlama ve olgunluk üzerine etkisi önemlidir.

TOPRAK İSTEĞİ :  İyi bir gelişme ve verimlilik için derin, geçirgen, su tutma kabiliyeti uygun, besin ve organik maddelerce zengin tınlı topraklarda iyi sonuç alınmaktadır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Sonbaharda dekara 3-4 ton yanmış çiftlik gübresi verilerek toprağa karıştırılır. Genel olarak toprağın ihtiyacı varsa dekara 25-30 kg. süperfosfat, 10-15 kg. potasyum sülfat dikimden önce verilir. Meyve devresinde şerbet verilmesi yararlı olur.

NASIL YETİŞTİRİLİR:

Biberler domates, patlıcan ve benzeri aynı familya sebzeleri gibi,

1 -Fidelerin yetiştirilmesi,

2-Fidelerin esas yerlerine dikilmesi şeklinde yetiştirilirler.

FİDELER NASIL YETİŞTİRİLİR :

 Biber tohumları sıcak yastık veya kasa ya da saksılara m2 ye 5-6 gr. hesabı ile, sıravari ekimde 8-10 cm. ara ile açılan çizilere ekilir.  Tohum ekiminden sonra üzerleri 1 cm. kadar kalınlıkta harçla örtülür hafifçe bastırılarak can suyu verilir. 2 hafta içinde toprak yüzeyinde görülmeye başlanan fidelerde sulama, hastalık ve zararlılarla mücadele, ot alma gibi işlemler yapılır. Biber fideleri domates ve patlıcan fideleri kadar hassas olmadıklarından, topraksız olarak dikildiklerinde de kolay tuttuklarından şaşırtma pek yapılmamaktadır. Ancak fideler 3-4 yapraklı iken ılık yastık veya saksılara şaşırtılırsa pişkin fide elde edileceğinden tavsiye edilmektedir.

FİDELER YERLERİNE NASI DİKİLİR:

Dikim yapılacak alan önceden belirtildiği şekilde gübrelenerek işlenir, tırmıkla düzeltilir. Genellikle karık usulü sulama yapıldığından masuralar hazırlanır. Tek sıralı yetiştirmelerde 25-30 cm., çift sıralı yetiştirmelerde 40-60 cm. genişlikte istenilen uzunluktaki masuralara 20-30 cm. veya 30-50 cm. sıra üzeri mesafelere, hava sıcaklığının 15°C olduğu zamanlarda dikim yapılır. Dikimden sonra can suyu verilir. 4-5 gün sonra tutmayan fidelerin yerleri doldurulur. Dikimden ortalama 20 gün sonra 1., bundan 3-4 hafta sonra 2. ve 3 hafta sonra da 3. çapa yapılır. Biberler suyu çok sevdiğinden fazla kurak ve sıcak devrelerde 2-3 günde bir sulamalıdır.

HASAT VE VERİM:

 Mayıs ayından başlayarak kasım ayına kadar devam eder. Uzun hasat devresine sahip sebzedir. Dekara verim çeşit ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak 2-4 ton arasında değişmektedir.

3-PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ:

Patlıcan ılık iklimlerde senelik tropik iklimlerde ise küçük ağaç şeklinde büyüyen birkaç senelik bir bitkidir.

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

 İKLİM İSTEĞİ:

Sıcak iklim sebzesidir. Sıcaklık -1, -2 °C ye düştüğünde bitki zarar görür. Suyu çok sever. Düzenli sulanmadığı takdirde gelişme yavaşlar, ürün azalır ve meyveler acılaşır.

TOPRAK İSTEĞİ :

Killi topraklarda kök çürüklüğü görüldüğünden, derin, yumuşak, geçirgen, organik madde ve besin maddelerince zengin, tınlı topraklarda iyi gelişir.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Genel olarak dekara 4-6 ton yanmış çiftlik gübresi yardımcı olarak ta 40 kg. süperfosfat 15 kg. potasyum sülfat dikimle birlikte veya dikimden hemen sonra 20 kg. amonyum sülfat verilir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Patlıcan domates ve biberde olduğu gibi fidelerin yetiştirilmesi ve fidelerin esas yerlerine dikimi şeklinde yetiştirilirler.

Patlıcan tohumları sıcak yastıklara 5-6 gr/m² hesabı ile serpme veya sıravari olarak ekilir. Sıravari ekimde 10 cm. ara ile açılan çizilere ekim yapılır. Sıra üzeri 4-5 cm. olacak şekilde ekilir, gerekirse daha sonra seyreltme yapılır. Serpme veya sıra şeklindeki ekimden sonra tohumların üzerine 1 cm. harç atılır, üzeri bastırılır. Süzgeçli kova ile cansuyu verilir. İlimizde tohum ekim zamanı ocak, şubat aylarıdır. Patlıcan tohumları sıcak yastıkta ısının 20-30 °C arasında olması halinde 15-25 günde çimlenir. Bundan sonra yastıklarda yapılacak bakım işleri yabani otların ayıklanması, sulama, havalandırma hastalık ve zararlılarla mücadeledir.

FİDELER YERLERİNE NASI DİKİLİR:

 Patlıcan yetiştirilecek toprak daha önce belirtilen miktarlar üzerinden gübrelenerek bir iki kez derin işlenir ve tırmık çekilerek tesviye edilir. Tercihen damla sulama yapılmalıdır. Ancak genellikle sulama karık usulü ile yapıldığından tek veya çift sıralı masuralar hazırlanır. 40-50 cm. genişliğinde tek masurada sıra aralıkları 70-100 cm. sıra üzeri 50-60 cm. olabilir. Bazı üreticilerde 1,5-3 m. genişlik 5-7 m. uzunluktaki tavalara 70- 90 cm. sıra arası 40-50 cm. sıra üzeri mesafelerde dikim yaparlar. Fidelerin dikim zamanı mart sonu, nisan ayıdır.

Dikimden bir hafta sonra tutmayan fideler tespit edilir. Bunların yerlerine yenileri dikilir. Patlıcanda genel kaide olarak ilk can suyundan sonra hava durumuna göre 10-15 gün su verilmez, gerekirse daha sonra bolca su verilir ve toprak tava gelince de çapa yapılır. Çiçeklenme devresindeki gereksiz sulamalardan kaçınmak gerekir. Hasat devresinde ürün toplamalarından sonra sulama ihmal edilmemelidir.

HASAT VE VERİM:

Hasat, meyveler değişik irilikte iken yapılır. Haşatın gecikmesinde meyveler kartlaşır, renkleri açılır, çekirdekleri sertleşerek yenme değerini kaybeder. Çeşit özelliğine bağlı olarak bitki başına verim 10-20 adet olabilir.

4-HIYAR YETİŞTİRİCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

 İKLİM İSTEĞİ:

Soğuklara hassas sıcak iklim sebzesidir. Soğuktan olduğu kadar fazla sıcaktan da hoşlanmaz. Kurak devrelerde su düzeninin bozulması meyve kalitesinin de bozulmasına neden olur.

TOPRAK İSTEĞİ :

Humus ve besin maddelerince zengin derin tınlı topraklarda iyi yetişir. Ağır topraklarda drenaj zorunludur.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Yapılacak toprak analizlerine göre gübre tavsiye edilmesi doğru olur.  Genel olarak dekara 3-5 ton yanmış çiftlik gübresi ile 30-40 kg. süper fosfat, 20 kg amonyum sülfat verilmektedir. Turşuluk hıyarlarda bu miktarlar ahır gübrelerine ek olarak 8 kg. azotlu(N)lu, 16 Kg Fosforlu ve 8 kg. potaslı gübre verilmesi şeklindedir. Milli tınlı topraklarda da bunun yarısı kadar gübre verilmelidir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Sofralık ve turşuluk hıyar çeşitlerinde yetiştiricilik

          1-Tohumların tespit edilen zamanlarda yastık, kasa, saksı veya naylon torbalarda ekilerek oluşan fidelerin esas yerlerine dikimi,

          2-Tohumların uygun zamanlarda doğrudan yerlerine ekilmesi,

1-Mini tünel altında yerinde tohum ekimi,

 Fide yetiştirme fazla masraf ve emek istemekle birlikte, direkt  yerine tohum ekiminden daha önce ürün alınacağından pek çok üretici tarafından uygulanmaktadır. Tohumlar sıcak yastık, saksı veya naylon torbalara ekilebilir.

Tohumların daha kısa sürede çimlenmelerini kolaylaştırmak için tohumlar ekimden 1-2 gün önce ıslak bir bez içinde bırakılır. Ancak son yıllarda kullanılan hidrid tohumların ilaçlı olması nedeniyle bu işlemin yapılması doğru değildir. Torbalara ekimde 1 -2 tohum yeterli olmaktadır. Yastıklara ekimde 10x 10 cm. sıra şeklinde, torbalara ekimde ise her torbaya 1 -2 adet ve 1 cm. derinlikte olmak üzere ekilirler. Tohumlar 12°C nin altında çimlenmez. En hızlı çimlenme sıcaklığı 25-30°C dir. Bu sıcaklıkta üç gün içinde toprak yüzüne çıkarlar.

Hava şartları uygun olduğu zamanlarda veya erken ürün almak için mini tünel altındaki yetiştiriciliklerde; 2-3 cm. derinlikteki tavlı toprağa 3-4 tohum atmak yeterli olmaktadır. Toprak tavında değilse ekimden sonra cansuyu verilmelidir. Bu tip yetiştiricilikte dekara 300-500 gr. tohum yeterli olmaktadır.

Hıyar için masuralar tek sıralı yetiştirmelerde 50-60 cm. genişlikte çift sıralı yetiştirmelerde 80-120 cm. genişlikte hazırlanmalıdır. Birim alandan fazla ürün almak isteniyorsa özellikle turşuluk hıyarlarda (50x35) (80x40 cm.) sıra başlarına dikilen direklere 1,5 m. yükseklikten tel geçirilir boğaz doldurma işleminden sonra kök boğazının 5-6 cm. üzerinden geçirilen ipe bağlanarak bitki askıya alınır. Toprak yüzeyinden 20-30 cm. kadar ana gövdedeki tüm çiçek ve yan dallar koparılmalıdır. Daha sonra bitki geliştikçe ana gövdedeki meyveler bırakılır. Oluşan koltuklarda bir meyve, bir yaprak bırakılarak budama yapılır.

BAKIMI NASIL YAPILIR :

Fideler yerlerinde 8-10 cm. boy aldıklarında yabani otlar, temizlemek, toprağı kabartmak amacıyla çapa yapılır. 2-3 hafta ara ile bitkiler toprağı tamamen örtünceye kadar çapaya devam edilir. Birinci çapa ile birlikte en kuvvetli fide bırakılarak diğerleri seyreltilir. Daha sonra yabani ot görülürse, elle çekip koparmak gerekmektedir. İkinci çapa ile birlikte bol kök oluşturmaları için boğaz doldurma işlemi yapılır. Kol atan bitkilerin kollan masuraların üzerine yayılmalıdır.

Fide dikimi esnasında verilen can suyundan sonra ilk meyveler görülünceye kadar 1-2 defa aşırıya kaçmamak üzere su verilir. Çiçeklenmeyi geciktireceği için çiçeklenme oluncaya kadar az, çiçeklenmeden sonra fazla sulamak gerekir.

Yapraklar pörsümeden 2-3 günde bir mutlaka sulanmalıdır.

HASAT VE VERİM:

Hıyarlar ekimden 50-60 gün sonra haşata gelirler. En uygun hasat büyüklük ölçüsü çeşidin normal iriliğinin 1/3 ü veya en fazla 1 / 2 sini aldığı zamandır. Turşuluk hıyarlarda ise Avrupa standartlarına göre en- boy oranı 1/3 tür. Bunlarda dekara verim pazar isteği ve boyutlarına göre 750-2000 kg. dır.

Hasat edilecek hıyarlar sabahlan erken saatlerde bıçak veya makasla kesilmeli özellikle dış satım için soğutucuları olan vasıtalarla sevk edilmelidir. 7-10°C sıcaklık %90-95 nisbi nem bulunan ortamda en fazla 7-10 gün muhafaza edilebilen turşuluk hıyarlar

6 °C nin altında üşüme zararı gösterirler.

5-KAVUN YETİŞTİRİCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

 İKLİM İSTEĞİ:

Ilık ve sıcak iklim bitkisidir. Toprak sıcaklığının 15°C üzerinde olduğu zaman tohum ekimi yapıldığında iyi bir çimlenme görülür.

TOPRAK İSTEĞİ :

Derin, geçirgen, humus ve besin maddelerince zengin kumlu tınlı veya tmlı-kumlu topraklan sever.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

          Fazla azotlu gübre ve sulama gerek karpuz gerekse kavunda kaliteyi olumsuz etkilemektedir. Dekara 2,5-3 fon yanmış çiftlik gübresi verilmelidir. Ayrıca 7,5 kg. azotlu, 15 kg. fosforlu, 7,5 kg.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Bahçe veya tarla ziraatı şeklinde yetiştirilmektedir. Tohum ekimi nisan ayında sıra arası ve sıra üzeri 1-1,5 m. olacak şekilde 40-50 cm. genişliğinde 15-20 cm. derinliğinde açılan ocaklara ekilir. Ocakların dip kısımlarına 1 kürek dolusu yanmış çiftlik gübresi konulur. Her ocağa 3-4 tohum ekilir. Tarla ziraatı şeklinde ekim yapılacaksa tohumlar 1,5-3 metre ara ile 5-6 cm. derinliğinde açılan çizgilere ekilir.

BAKIMI NASIL YAPILIR :

Bitkiler 4-5 yapraklı iken 1. çapa yapılır 2-3 hafta ara ile çapalamaya devam edilir. Kavun ülkemizde susuz yetiştirilmektedir. Sulanması gerekiyorsa yağmurlama veya sızdırma şeklinde sulanmalıdır. Her kök üzerinde 2-4 meyve bırakılıp diğerleri kesilip atılarak seyreltme yapılır. Bitkiler gelişip etrafa kol salmaya başlayınca her dal üzerinde 4.5 ci yapraktan itibaren uç alma yapılabilir.

HASAT VE VERİM:

Kavunların hasat olgunlukları aşağıdaki özelliklerden anlaşılır.

Olgun kavunlar karpuzların aksine ağırlaşır. Meyve saplarının dibindeki kulakçıklar kurur.

Meyve sapları kurur, genellikle olgun meyve dalından kopar. Meyvenin dip kısmı hafifçe yumuşar ve kokar

Çeşit normal iriliğini gösterir.

Kavunlar bıçakla hasat edilir. Dekara 3-7 ton ürün alınır.

6-KARPUZ YETİŞTİRİCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Ilık iklim sebzesidir. Uzun ve sıcak bir gelişme devresine ihtiyaç vardır. Tohum ekim inde toprak ısısının en az 12°C ve bunun üzerinde olmasını ister. Hava neminden hoşlanmaz.

TOPRAK İSTEĞİ :

En elverişli topraklar akarsu kenarlarındaki milli topraklarla derin, geçirgen, su tutma kabiliyeti yüksek kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklardır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

 Fazla azotlu gübre ve sulama kavunlarda olduğu gibi karpuzlarda da kaliteyi olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle karpuzda sulama gerekeceği düşünülüyorsa kol atmadan karıklar açılmalı ve daha su istemeden (Karpuzlar 1-1,5 kg. ağırlığında iken) sulama yapılmalıdır. 4-6 ton yanmış çiftlik gübresi ile birlikte üreticiler 30-50 kg. kompoze gübre vermektedirler.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Tohumlar doğrudan doruya yerlerine ekilirler. Ocak ve çizgi şeklindeki ekim kavunda olduğu gibidir. Diyarbakır yöresinde ocak usulü ekim uygulanmaktadır. Son yıllarda ilimizde de olmak üzere pek çok üretim bölgesinde yerinde mini tünel altında veya naylon torbalarda fide yetiştirerek turfanda olarak yetiştirilmesine başlanmıştır.

HASAT VE VERİM:

Hasat devresinde olgunluk tayini meyve ve meyve sapları üzerindeki bazı değişikliklerden yapılabilir.

1-         Olgun karpuzlar kavunların aksine hafifler,

2-              Kabuk parlak bir hal alır. Kabuk      tırnakla kolayca sıyrılabilir.

3-              Saplar üzerindeki kulakçıklar kurur.

4-                     Meyveyi     dala bağlayan tüylü saplan kurur.

 5-     Olgun  karpuz sapından kolayca kopar.

5-                     Meyve       üzerine parmakla vurulursa tok ses çıkarır.

6-         Mey      ve sıkıldığında ses gelir.

Hasat bıçakla yapılır. Bir kökten 2-5 meyve alınır.

7-LAHANA YETİŞTİRCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

         Serin ve nemli yerlerde iyi yetişir. En uygun yetiştirme devresi Sonbahar-İlkbahar arasıdır. En uygun sıcaklıklar ise 15-21 °C dir.

TOPRAK İSTEĞİ :

En iyi topraklar humusça zengin orta ağırlıkta tınlı karakterde olanlardır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

 Dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi ile 40 kg. amonyum sülfat, 30 kg. süper fosfat, 25 kg. kadar da potaslı gübre verilmelidir. Büyüme süresi içinde ağustos ve eylül aylarında şerbet verilmesi yararlı olmaktadır.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Lahana tohumları soğuk yastıklara metrekareye 5 gr. hesabı ile mayıs - temmuz ayları içinde ekilirler. Temmuz-eylül aylarında 25-30 cm. genişlikteki dar masuralara 50-60x100 cm. aralık mesafeyle dikilir. Dekara tohum 15-20 gr. fide 2.300-2.800 adettir.

Dikimden itibaren özellikle kurak şartlarda 2-3 gün aşırı su verme fidelerin hızlı gelişmesini sağlar. Üçüncü sulamadan sonra ilk çapa yapılır. 3-4 hafta sonra da 2. çapa yapılır. Hava ve toprak durumuna göre 4-7 gün ara ile sulama yapılır. 2. çapadan bir ay sonra 3. çapa da yapılırsa iyi olur. Bozulmuş dip yapraklar temizlenmeli ve şerbet verilmelidir.

HASAT VE VERİM:

Çeşite, yetişme ve bakım şartlarına göre dikimden 3,5-5 ay sonra hasada başlanabilir. Yine bu özelliklere bağlı olarak dekardan 1,5-7 ton ürün alınabilir.

8-KARNABAHAR YETİŞTİRİCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Serin iklimlerde iyi yetişir. Lahana kadar soğuğa dayanıklı değildir. Kurak ve sıcak koşullarda iyi baş yapmaz.

TOPRAK İSTEĞİ :

Orta ağırlıkta tınlı-kumlu humuslu topraklara gerek duyulur.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

İyi bir gelişme ve kaliteli ürün için 2-2,5 ton ahır gübresinin yanında yapılacak toprak analiz sonuçlarına göre ticari gübrelerle gübrelemek gerekmektedir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

İlimizde genellikle Haziran -Temmuz aylarında metrekareye 5 gr. hesabı ile soğuk yastıklara ekilir. 70-90 cm. sıra arası 50-60 cm. sıra üzeri olarak hazırlanan masuralara Temmuz-Eylül aylarında fideler dikilir. Fide dikiminden sonra ilk hafta içinde gün aşırı veya hiç olmasa iki gün ara ile üç kez su vermek üçüncü sudan sonra 1. çapa yapmak ve bundan sonra da gerekli ise sulamak iyi bir gelişme gösterebilmeleri için şarttır. 1. çapadan 1 ay sonra 2. çapa yapılmalı, 2. çapadan sonra bir şerbet yararlı olmaktadır.

HASAT VE VERİM:

 İlimizde erkenci çeşitlerde eylül, geç çeşitlerde biraz daha sonra baş bağlamaya başlar. Hasada, başlar çeşit karakterine uygun iriliği alır almaz başlanmalıdır. Geç kalındığı takdirde şekil bozukluğu ve çiçeklenme görülür. Dekara verim 1000-3000 kg.dır.

9-ENGİNAR YETİŞTİRİCİLİĞİ:

          Enginar çiçek ve çiçek tablası yenilen toprak altı kök sistemi çok senelik bir bitkidir. Bakım şartlarına göre 7 sene bulunduğu yerde kalarak ürün alınabilir. Kökleri üzerindeki tomurcuklardan her yıl yeni sürgünler oluşur. Üretimde kullanılan bu sürgünlere piç denir. Son yıllarda ıslah çalışmışları neticesinde tohumla da üretim yapılmaya başlanmıştır.

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Ilık iklim sebzesidir (-5, -6°C) lerden daha düşük sıcaklıklarda toprak üstü kısımları kısmen veya tamamen donar. Sıcak ve kuru havalar başların açılması ve yeme kalitesinin düşmesine neden olur. En iyi ürün havaların bulutlu ve serin olduğu devrelerde olmaktadır.

TOPRAK İSTEĞİ :

En iyi bahçe toprağıdır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Dekara 4 ton yanmış çiftlik gübresi ayrıca 40-50 kg. süperfosfat, 20 kg. potasyum sülfat ve 10-20 kg. amonyum sülfat verilebilir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Enginar genel olarak 3 şekilde üretilir.

1-Sürmüş fidelerin ayrılıp dikilmesiyle : Her kökten ortalama 15-20 piç sürebilir. 25-40 cm. uzunluğundaki piçler dikime uygundur. Ana kökten ayrılırken köklü ayrılmasına dikkat edilmeli bunların tepeleri kesilerek dikilmelidir.

2- Memelerle           Üretme: Göz içeren kök parçalan ile üretimdir. Yaşlı

bitkilerden alınan çapı 5-7,5 cm., uzunluğu en az 15 cm. olan kök parçaları alınarak dikilir.

          3-Tohumla      üretim: İçine harç konmuş tüplere 2-3 adet tohum ekilir. Can suyu verilir. Tohumdan çıkan fideler hazırlanan ocaklara dikilir.

Dikimden önce Ağustos veya Eylül ayında toprak derin sürülür, tırmıklanır. 1x1 m. mesafe ile dikim yerleri işaretlenir. İşaretlenen bu yerlere ocaklar açılır. Her bir ocağa 2-3 fide bölgemizde ekim-kasım aylarında dikilir. Çürümüş gübre ve toprak karışımı bitkilerin etrafına dökülerek sıkıştırılır. Can suyu verilir. Fideler tuttuktan sonra en kuvvetli biri bırakılıp diğerleri seyreltilir.

Zayıf topraklarda dikimden önce 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi; 40 kg. süperfosfat, 20 kg. potasyum sülfat, 20 kg. amonyum sülfat gelişme devresinde iki parti halinde verilir. Enginar gelişme devresinde suyu bol ister. Baş oluşumu sırasında su çok önemlidir. İlk sulama uyandırma suyu olarak ağustos sonu eylül başında yapılır. Daha sonra yapılacak sulamalar yağış ve bitkinin durumuna göre yapılır.

İlkbaharda ocaklar açılır. Piçler temizlenir yanmış çiftlik gübresi verilerek sıra araları işlenir. Yazın uyandırma suyu verilir. Sonbaharda ocaklar açılarak piçler temizlenir. En kuvvetli iki tanesi bırakılır. Kurumuş dal ve gövdeler toprağın 10 cm. altından kesilir. Bir kürek yanmış gübre konarak bitki boğazları doldurulur. Sıra aralan işlenir, yabancı otlar temizlenir.

HASAT VE VERİM:

Başlar çeşide özgü iriliği aldığı zaman genellikle haftada bir kez yapılır. Enginar ürününün en fazla olduğu yıllar 3. ve 4. yıllardır. Bu nedenle 4. 5. yıllardan sonra plantasyonların yenilenmesi önerilmektedir. Bitki başına meyve sayısı 3-4 arasında değişmektedir.

10-KEREVİZ YETİŞTİRİCİLİĞİ:

Yabani kerevizlerin seleksiyonu sonucu elde edilen kerevizler yenilen kısımlarına göre sap ve kök kereviz olarak gruplandırılırlar.

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Soğuklara karşı dayanıklı olduğu halde sıcak ve kuraklardan hoşlanmaz.

TOPRAK İSTEĞİ :

Yüksek organik maddeli, derin, humus ve besin maddelerince zengin topraklarda iyi yetişir.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Dekara 4 ton yanmış çiftlik gübresi ve toprak analizlerine göre 4:8:6 oranında N, P, K verilmesi uygun olmaktadır.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Kök Kereviz Yetiştirilmesi: Tohum ekimi bölgelere göre değişmekle birlikte genellikle şubat-mart aylarında soğuk yastıklara yapılır. Tohumlar 5-20 güııde çimlenirler. Fideler 4-5 yapraklı olunca (haziran- ağustos aylarında) esas yerlerine dikilirler. Çift sıralı yetiştiricilikte 15-60- 20 cm. tek sıralı yetiştiricilikte 30x20 cm. olacak şekilde dikim yapılır. Dikimden sonra cansuyu verilir. 3-4 hafta ara ile 2-3 kez çapa yapılır. Kurak zamanlarda düzenli sulama ihmal edilmemelidir.

Değişik gübreleme ve kök büyüklüğünün artması koflaşmayı arttırmaktadır.

HASAT VE VERİM:

 Kök kerevizlerde tohum ekiminden 6-7 ay sonra haşata başlanır. Hasat geciktiği takdirde koflaşma oluşur.

Uygun şartlarda verim 2500-3000 kg/da. dır.

11-ISPANAK YETİŞTİRİCİLİĞİ:

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Ilık ve serin iklim sebzesidir. Uygun aralarda nispi nem ister Fazla soğuk ve fazla sıcak-havadan hoşlanmaz. Sıcaklık yükselince tohuma kalkar ve yenme değerini kaybeder.

TOPRAK İSTEĞİ :

Geçirgen gevşek bünyeli, besin maddelerince zengin toprakları, sever. Toprak asitliğine hassastır. PH düştükçe gelişmede durgunluk görülür.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Dekara 3 ton yanmış hayvan gübresi ayrıca 30 kg. amonyum sülfat verilir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Ülkemizde genellikle 1.20-1.50 metre genişliğinde 2-3 m. uzunluğunda küçük tavalara serpme şeklinde ekilmektedir. Ancak bakım ve hasat işlerinin kolaylığı nedeniyle en iyi ekim şekli sıravaridir. Dekara 1-2,5 kg. tohum hesap edilir. Sıra arası 25-30 cm. den açılan çizgilere elle veya mibzerle ekilir. 10-15 gün içinde toprak yüzüne çıkan bitkiler toprağı tamamen örtünceye kadar çapalanır. Hastalık ve zararlılarla mücadele ile gerektiği takdirde sulamak, bitkiler sıksa 10-12 cm. aralık bırakacak şekilde seyreltme ihmal edilmemelidir.

HASAT VE VERİM:

Tohum ekiminden 2'-2,5 ay sonra haşata başlanır. Çeşit ve bakım şartlarına göre 400-1200 kg. arasında verim sağlar.

12-YEŞİL SALATA-MARUL YETİŞTİRİCİLİĞİ

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

İlık, iklim bitkisi olan marullar kışları sert olmayan bölgelerde yıl boyunca yetiştirilir. Salata ve marul yetiştiriciliğinde sıcaklık ve nemin rolü büyüktür. Sıcaklık gereğinden fazla olursa su düzeni bozukluğu ve yapraklarda gelişmenin aksayıp acılaşmanın oluştuğu görülür.

TOPRAK İSTEĞİ :

          Toprak bakımından seçici değildir. Derin, humusça zengin kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklarda iyi yetişir. Toprak asitliğine hassastır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Toprak analizine göre gübreleme yapılmalıdır. Dekara 3-4 ton yanmış çiftlik gübresi ile saf olarak 8 kg. fosfor, 6 kg. potas ve  4 kg. azot verilebilir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

1-Direk         yerine ekim.

          2-Tohumların soğuk yastıklara ekilip, fide halinde esas yerlerine dikimi. Direk yerine ekimde 40-50 cm. sıra arası 20-25 cm. sıra üzeri olacak şekilde mibzerle ekim yapılır.

          Ülkemizde salata ve marul tohumları soğuk yastıklara serpme veya sıravari ekilir. Serpme ekimde m² ye 3 gr. tohum ekilir.

          Ekimden sonra tohumların üzerine 1 cm.yi geçmeyen kapak atılır, süzgeçli kovalarla sulanır. 9-12 gün sonra çimlenip toprak yüzeyine çıkarlar. Yabancı otları ayıklamak gerektiğinde sulamak, hastalık ve zararlılar görülünce mücadele etmek gibi bakım işlerini ihmal etmemek gerekir. Fideler 25-30 cm. genişliğinde hazırlanan masuralara 15-25 cm. sıra üzeri olacak şekilde dikilirler.

Toprağı kabartmak yabancı otları ayıklamak amacıyla hasat zamanına kadar çapa yapılmalıdır. Özellikle yazın yapılacak yetiştirmelerde düzenli sulama gereklidir. Yetiştirme periyodunda 1-2 kez şerbet vermek faydalı olmaktadır. Marullarda düzgün bir göbek oluşumu için göbek bağlama devresinde rafya ile hafifçe bağlanmaktadır.

Değişik gübreleme ve kök büyüklüğünün artması koflaşmayı arttırmaktadır.

HASAT

Yapraklar kartlaşmadan hasat edilmelidir.

13. BAMYA YETİŞTİRİCİLİĞİ

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

Sıcak iklim sebzesidir. Hava sıcaklığı 16 °C toprak sıcaklığı da 15°C üzerine çıkınca ekim yapılmalıdır. Yazları kısa süren yerlerde bodur boy lu ve çok erkenci çeşitler seçilmelidir.

TOPRAK İSTEĞİ :

Ağır karakterli topraklar dışında diğer topraklarda rahatlıkla yetişir. Ancak iyi bir

ürün için kumlu-tınlı topraklar uygun olmaktadır. Hafif eğilimli ve oldukça verimsiz topraklarda susuz olarak da yetiştirilmektedir.

GÜBRELEME :

Gübreyi fazla istemeyen bir sebzedir. Ancak iyi bir ürün için 1 -2 ton yanmış çiflik gübresi ile birlikte ticari gübre de verilmektedir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Ekimde sıra arası mesafe 25-30 cm. olup her 5 ile 7 sırada 60-70 crn.lik aralar bırakılır. Sıra üzeri de 15-20 cm. olmalıdır. Boyun noktalarından çepiııle asılan çukurlara 2-3 tohum konarak ekim yapılır. Dekara atılacak tohum miktarı 1 -2 kg. olarak hesaplanır. Susuz bamya tarımında karık ya da masura yapılmaz. Tohumun çimlenmesini kolaylaştırmak için su içinde ya da ıslak bez arasında 10-15 saat bırakılır.

BAKIM YAPMALI:

Bitki 3-4 yapraklı olunca birinci çapa yapılır. Tohumların hepsi çıkınca tekleme ve seyreltme, bahçe tarımında 1. çapadan sonra sulama da yapılmaktadır. Bitkiler iyice gelişince çapaya son verilir. Bahçe tarımında sulama genellikle 1-2 kez yapılmaktadır.

HASAT ve VERİM: Bamya haşatı oldukça güçtür. Her gün ya da gün aşırı hasat yapılmalıdır. Hasatta gecikme halinde meyveler sertleşir içlerindeki çekirdekler irileşerek yeme değerini kaybederler.

Dekara ortalama verim 500-750 Kg. dır. Ancak yeni ıslah çeşitlerinde bu miktar 1200 kg 'a çıkmaktadır.

14.BEZELYE YETİŞTİRİCİLİĞİ

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

          Bezelye serin iklim sebzesidir. Soğuklara dayanıklılığı çeşitleri göre değişmektedir. Bezelye tohumlarının toprakta çimlenebilmeleri için sıcaklığın uygun olması gereklidir.

TOPRAK İSTEĞİ :

Kumlu-tınlı topraklardan ağır killi topraklara kadar çok değişik topraklarda yetişir. Erken ürün almada kumlu veya kumlu-tınlı sadece verimlilik düşünülürse iyi drene edilmiş killi-tınlı veya milli-tınlı topraklar tercih edilmelidir. Toprak PH sı 5,5-6,7 dir.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

Ekimden önce dekara 2-3 ton yanmış hayvan gübresi ile birlikte yapılacak toprak analizine göre ticari gübre verilmelidir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Bölgemizde Ekim-Kasım ayında ekim yapılmaktadır. Kışı sert geçen yerlerde ekim ilkbaharda yapılır. Ekim sıra veya ocaklara yapılabilir. Ekim derinliği 3-4 cm, sıra üzeri 10 cm, sıra arası bodur çeşitlerde 40-60 cm, sırık çeşitlerde ise 80-120cm.dir. Tohum miktarı 8-12 kg. arasında değişir.

BAKIM YAPMALI:

Fideler 5-6 cm. olunca ilk çapa yapılır. Bitkiler 25-30 cm. boylanınca ikinci çapa yapılır. Sırık çeşitlere dayanak verilir. Bezelyeler sonbaharda ekildiğinden sulamaya pek ihtiyaç duyulmamaktadır. Yağışın yeterli olmadığı ya da ilkbahar ekimlerinde düzenli aralarla sulama yapılır.

HASAT VE VERİM: Bezelyelerde hasat değerlendirme şekillerine ve işletmenin karakterine göre yapılır. Dane iriliklerine göre dekardan 500-800 kg. tane iç bezelye alınabilir.

5-FASULYE YETİŞTİRİCİLİĞİ

YETİŞTİRİLME İSTEKLERİ NEDİR:

İKLİM İSTEĞİ:

 Fasulye ılık iklim sebzesidir. Ova ve yaylada yetiştirilmektedir. Dondan zarar görür. Sıcaklığın optimum 15, 5°C- 21°C olduğu yerlerde rahat bir gelişme gösterir. Fazla sıcaklardan da olumsuz etkilenir. Kum rüzgarlar çiçeklenme ve döllenmeye, kuvvetli rüzgarlarda sırık fasulyelerde bitkiye oldukça zarar verirler.

TOPRAK İSTEĞİ

 Derin, geçirgen, organik maddelerce zengin kumlu tınlı bahçe topraklarında iyi yetiştirilmektedir. Toprak PH sı: 5,5-6,7 olan yerlerde iyi ürün alır.

GÜBRELEME VERİMİ ARTIRIR:

2-3 ton yanmış hayvan gübresi ile birlikte yapılacak toprak analizlerine ve bitkinin gelişme, çiçeklenme ve verimli dönemleri dikkate alınarak ticari gübreler verilmelidir. Tohum ekiminden önce dekara 25 kg. süper fosfat, çapa sırasında 20-25 kg. amonyumsülfat önerilmektedir.

NASIL YETİŞTİRİLİR :

Tohum ekimi sıralar üzerine veya ocaklara yapılır. Sırık çeşitlerde 50-60 cm. sıra arası 20-30 cm sıra üzeri yer çeşitlerinde 40-50cm. sıra arası 15-20 cm. mesafelerde açılan çizilere ekim yapılır.

Ocak usulu ekimde 1,5 m. uzunluk ve 1 m. genişliğinde hazırlanan tavalara 50-60 cm. aralık olacak şekilde iki sıra halinde toplam 8-10 ocak açı lir. Her ocağa 3-5 tohum atılır. Tohum ekim derinliği 3-5 cm. tohum ekim zamanı Ege Bölgesinde Mart, son turfanda Ağustos Eylül aylarıdır.

BAKIM YAPMALI:

Tohumlar çimlenip bitki toprak yüzüne çıkınca ilk çapa yapılır. Yağış, yabancı ot ve toprak dikkate alınarak 2-3 hafta sonra 2. çapa yapılır, bu arada boğaz doldurulur. Fasulyelerde sulama çiçek açıp ilk meyveler görülmeye başladıktan sonra düzenli olarak 4-5 günde bir ya­pılır. Sırık fasulyelerde bitki kol salmaya başlayınca yanlarına 2-3 m. uzunluğunda, 4-5cm. kalınlığında sırıklar dikilir.

HASAT VE VERİM: Taze olarak tüketilecek fasulyeler körpe iken toplanır. Dekara verim sırık çeşitlerde ortalama 1000-1500 kg. bodur(yer) fasulyelerinde 500-800 kg.dır.